İranlı ihracatçının kripto yolu: USDT öne çıktı

İranlı ihracatçının kripto yolu olarak USDT kullanımı yaygınlaşıyor. Ancak yaptırımlar, hukuki belirsizlikler ve dondurma işlemleri risk yaratıyor.

Kaynakların aktardığı bilgilere göre İranlı ihracatçılar, yurt dışındaki kazançlarını ülkeye taşımak için İran’daki kripto borsalarını daha fazla kullanmaya başladı. Şirketler, döviz gelirlerini devletin resmî kurundan bozdurma zorunluluğu olmadan, bu kaynakları doğrudan ithalat ödemelerinde değerlendirebiliyor. İşlemlerde en çok tercih edilen varlık ise Tether tarafından çıkarılan USDT oldu. Devlete bağlı bir şirketin yöneticisi, ihracat ödemelerinin kripto üzerinden alınmasının artık “tamamen olağan” bir uygulamaya dönüştüğünü söyledi. İran Merkez Bankası ise konuya ilişkin soruları yanıtlamadı.

İran yönetimi, yurt dışında tutulan ihracat gelirlerinin ülkeye geri getirilmesini uzun süredir talep ediyor. İran Genel Teftiş Kurumu Başkanı Zabihullah Khodaiyan’ın haziran ayında açıkladığı verilere göre 20 binden fazla kişi ve şirket, toplam 94 milyar avroyu ülkeye iade etmedi. Bu rakam resmî açıklamaya dayanıyor; ancak bağımsız bir denetimden geçirilmiş değil.

Bildirilen uygulama, kripto varlıkların İran’daki tüm ihracatçılar için resmen onaylandığı anlamına gelmiyor. Merkez bankası tarafından kamuoyuna açıklanmış bir düzenlemenin bulunmaması, şirketlerin hukuki güvencesini ve uygulamanın hangi kapsamda yürütüldüğünü belirsiz bırakıyor.

Riyaldeki değer kaybı kripto talebini artırdı

İranlı ihracatçının kripto yolu olarak öne çıkan bu yöntemin arkasında, ülkenin ağır ekonomik koşulları bulunuyor. Enflasyon ve yaptırımların baskısı altındaki riyal, 2018’den bu yana değerinin yüzde 90’ından fazlasını kaybetti. Dolar cinsinden bir banka hesabına ihtiyaç duyulmadan dolar değerine erişim sağlayan USDT, bu nedenle şirketlerin ilgisini çekiyor. Transfer maliyetlerinin düşük olması nedeniyle işlemlerde çoğunlukla TRON ağı kullanılıyor.

İran bağlantılı kripto hareketlerinin hacmine ilişkin tahminler ise farklılık gösteriyor. Blok zinciri analiz şirketi TRM Labs, 2025 yılında İran’a atfedilen kripto işlem hacmini 9,9 milyar dolar olarak hesapladı. Chainalysis’in tahmini ise 7,8 milyar dolar seviyesinde kaldı. İki şirket arasındaki fark, adreslerin ilişkilendirilmesi ve kullanılan ölçüm yöntemlerinden kaynaklanıyor.

İran’daki kripto madenciliği de ülkenin dijital varlık faaliyetlerinde rol oynuyor. Madencilik işletmeleri, sübvansiyonlu elektrikten yararlanarak enerjiyi sınır ötesine aktarılabilen Bitcoin’e dönüştürüyor. Bununla birlikte söz konusu hacimler, İran ekonomisinin ve dış ticaret ihtiyacının yanında sınırlı kalıyor. Kripto varlıklar, geleneksel bankacılık bağlantılarının ve ticaret finansmanının yerini tamamen almış değil.

ABD, İran’ın dijital varlık sektörüne yaptırım uyguluyor

İran’ın iç piyasasında kripto kullanımı, ABD yaptırımlarını ortadan kaldırmıyor. ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), yaptırım listesine aldığı İran merkezli kripto borsalarını ülkenin finans sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar olarak değerlendiriyor. Bu kuruluşların ABD’de bulunan veya ABD’li kişilerin kontrolündeki varlıkları bloke ediliyor. İstisna bulunmadığı sürece ABD’li kişi ve şirketlerin söz konusu borsalarla işlem yapması da yasaklanıyor. Listelenen platformlara maddi destek sağlayan yabancı kişi ve kuruluşlar ise ikincil yaptırım riskiyle karşılaşıyor.

Washington yönetimi, son aylarda dijital varlık alanına yönelik baskıyı artırdı. ABD Hazine Bakanlığı, 24 Ağustos’ta İran ekonomisindeki dijital varlık sektörünü yaptırım uygulanabilecek alanlar arasına aldı. Karar, bu sektörde faaliyet gösteren veya sektörü destekleyen kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasına imkân veren 13902 sayılı Başkanlık Kararnamesine dayanıyor. Hazine Bakanı Bessent, amaçlarının “bu rejimi ayakta tutan her ekonomik cankurtaran halatını kesmek” olduğunu ifade etti.

OFAC, 2 Haziran’da Nobitex, Wallex, Bitpin ve Ramzinex adlı dört İran kripto borsasını yaptırım listesine ekledi. TRM Labs’ın verilerine göre bu platformlar, 2025’te İran’a atfedilen kripto işlemlerinin yaklaşık yüzde 78’ini, başka bir ifadeyle 7,7 milyar dolarlık bölümünü gerçekleştirdi.

Tether de İran Merkez Bankasıyla bağlantılı olduğu bildirilen adreslerdeki varlıklara yönelik dondurma işlemlerine destek verdi. Nisan ayında iki TRON adresindeki yaklaşık 344 milyon dolarlık USDT donduruldu. Temmuz ayında ise aynı bankayla bağlantılı dört TRON cüzdanında bulunan yaklaşık 131 milyon dolarlık USDT için benzer işlem yapıldı.

USDT, hızlı sınır ötesi transfer olanağı sunmasıyla öne çıkarken, ihraççısının tokenleri dondurabilmesi bakımından Bitcoin’den ayrılıyor. İran Merkez Bankasının konuya ilişkin kamuya açık bir düzenleme yayımlamaması nedeniyle uygulamanın kapsamı ve ne kadar süre devam edeceği belirsizliğini koruyor.