Buz kaybı: Büyük buz örtülerinden 12 trilyon ton eridi
Buz kaybı, Grönland ve Antarktika’da 47 yılda 12 trilyon tonu aştı. Eriyen buzlar küresel deniz seviyesini 31,4 milimetre yükseltti.
58 bilim insanının imzasını taşıyan kapsamlı bir rapor, Grönland ve Antarktika’daki buz örtülerinin 47 yılda 12 trilyon tondan fazla buz kaybettiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre bu buz kaybı, 1979’dan bu yana küresel deniz seviyesinin yaklaşık 31,4 milimetre yükselmesine yol açtı.
Çalışmada, 27 uydu görevinin verileri kullanılarak buz örtülerine ilişkin 42 araştırmanın sonuçları bir araya getirildi. Yaklaşık yarım asırlık değişimi inceleyen çalışma, iki büyük buz örtüsündeki dönüşüme ilişkin bugüne kadarki en kapsamlı ve güvenilir uzun vadeli kayıtlardan biri olarak değerlendirildi. Grönland’a ait uydu kayıtları 1972’ye, Antarktika’ya ilişkin kayıtlar ise 1979’a kadar uzanıyor.
Buz kaybında okyanusların etkisi öne çıkıyor
Araştırmacılar, toplam buz kaybının yüzde 84’ünün, özellikle buzulların okyanusla birleştiği bölgelerdeki dinamik dengesizlikten kaynaklandığını hesapladı. Northumbria Üniversitesinden buzbilimci Ines Otosaka, kaybın beşte dördünden fazlasının yüzeydeki erimeden değil, hızlanan buzulların buzları okyanusa taşımasından kaynaklandığını belirtti.
Otosaka, uzun vadeli eğilimin buz örtülerinin ısınan okyanuslara verdiği dinamik tepkiyle bağlantılı olduğunu ifade etti. Kalan yüzde 16’lık bölüm ise yüzey erimesi ve kar yağışı gibi atmosferik süreçlerle ilişkilendirildi.
Fosil yakıt kullanımıyla atmosfere salınan sera gazları, okyanusların biyosferde depolanan ısının büyük bölümünü emmesine neden oluyor. Okyanuslara aktarılan ısı arttıkça sular ısınıyor ve akıntılar daha etkin hale geliyor.
Sıcak sular ve güçlenen akıntılar erimeyi hızlandırıyor
Grönland’da Atlantik kaynaklı daha sıcak suların geçmişe kıyasla daha kuzey enlemlere ilerlemesi, “Atlantikleşme” olarak adlandırılan süreci güçlendiriyor. Bu gelişme, dünyanın en büyük ikinci buz örtüsü olan Grönland için önemli bir tehdit oluşturuyor.
Antarktika’da ise güçlü rüzgarlar ve ısınan deniz suyu, kutup çevresindeki akıntıların şiddetlenmesine neden oluyor. Söz konusu akıntılar sıcak suları buzulların altına taşıyarak erimeyi çeşitli mekanizmalar üzerinden hızlandırıyor.
1990’lı yıllardan bu yana hızlanan buz kaybında kalıcı bir yavaşlama görülmedi. 2020-2023 döneminde Antarktika Yarımadası’na ait veriler daha istikrarlı bir tabloya işaret etse de uzmanlar, bu durumun Doğu Antarktika’daki rekor düzeyde kar yağışı gibi kısa süreli hava koşullarından kaynaklanabileceğini belirtti.
Araştırmada yer almayan Avrupa Uzay Ajansı uzmanı Diego Fernandez, sonuçların günümüzün büyük çevre sorunlarıyla mücadelede uluslararası bilimsel iş birliğinin önemini gösterdiğini söyledi. Araştırma, Scientific Data dergisinde yayımlandı.
