İznik Gölü’nde su çekilmesi ekosistemi tehdit ediyor
İznik Gölü’nde kuraklık, yüksek sıcaklık, buharlaşma ve yoğun su kullanımı nedeniyle su seviyesi geriliyor; ekosistem için risk büyüyor.
Türkiye’de iklim krizinin göller ve sulak alanlar üzerindeki etkisi her geçen yıl daha görünür hale geliyor. Marmara Bölgesi’nin en büyük, Türkiye’nin ise beşinci büyük doğal gölü olan İznik Gölü de kuraklık, yüksek sıcaklık, artan buharlaşma ve yoğun su tüketimi nedeniyle ciddi bir baskı altında bulunuyor.
Yaklaşık 298 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip olan ve doğu-batı yönünde yaklaşık 32 kilometre uzanan İznik Gölü, yalnızca doğal güzelliğiyle değil, bölgesel yaşam ve ekonomi açısından taşıdığı işlevlerle de öne çıkıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtlarına göre göl; sulama, sanayiye su sağlanması, su ürünleri üretimi, yüzme, amatör balıkçılık ve su sporları gibi birçok alanda kullanılıyor. Tektonik oluşumlu tatlı su gölü, Bursa’nın yanı sıra Türkiye’nin su kaynaklarının geleceği açısından da önemli bir gösterge niteliği taşıyor.
Kuraklık ve sıcaklık baskısı artıyor
İznik Gölü’ndeki su kaybının temel nedenleri arasında yağış düzenindeki bozulma ve sıcaklık artışı gösteriliyor. Meteorolojik veriler, Marmara Bölgesi’nde yağışların düzensizleştiğine ve sıcaklıkların yükseldiğine işaret ediyor. Türkiye genelinde 2025 yılı yağışları normalin yüzde 27,6, 2024 yılı yağışlarının ise yüzde 22,8 altında kaldı. Böylece yıllık alansal yağış miktarı son 61 yılın en düşük seviyesine geriledi.
Kuraklık baskısı 2026’da da devam etti. Haziran ayında Türkiye genelinde ortalama 23,7 milimetre yağış ölçülürken, 1991-2020 döneminin haziran normali olan 33,6 milimetreye göre yağışlar yüzde 30 azaldı. Marmara Bölgesi’nin bazı kesimlerinde düşüş oranı uzun yıllar ortalamasına kıyasla yüzde 80’i aştı. Aynı ay Türkiye’nin ortalama sıcaklığı 22,3 dereceye ulaşarak uzun yıllar ortalamasının 0,5 derece üzerine çıktı ve son 56 yılın en sıcak 11’inci haziranı olarak kayıtlara geçti.
Göllerin su dengesi bozuluyor
Yağışların azalması, gölleri besleyen yüzey ve yeraltı su kaynaklarının zayıflamasına yol açarken yüksek sıcaklıklar da buharlaşmayı artırıyor. 350 Türkiye’nin paylaştığı verilere göre son 50 yılda Türkiye’de 36 göl tamamen kurudu, 14 göl ise kuruma riskiyle karşı karşıya kaldı.
Uzmanlara göre sorun yalnızca yağış eksikliğiyle sınırlı değil. Tarımsal sulama için yüzey ve yeraltı sularının aşırı kullanılması, kaçak kuyular, sanayi amaçlı su çekimi, havzalardaki yapılaşma ve artan buharlaşma göllerin su bütçesi üzerinde eş zamanlı baskı oluşturuyor. Bu etkenler, İznik Gölü’nün doğal olarak kendini yenileme kapasitesini de zorluyor.
Su kaybı canlı yaşamını tehdit ediyor
İznik Gölü, çevresindeki sazlıklar sayesinde çok sayıda kuş türü için önemli bir yaşam alanı oluşturuyor. Küçük karabatak, gece balıkçılı, bahri, alaca balıkçıl, küçük ak balıkçıl ve gri balıkçıl göl çevresinde görülen türler arasında yer alıyor. Göl, kış aylarında da önemli sayıda su kuşuna barınma imkânı sağlıyor.
Su seviyesinin uzun süre düşük kalması, yalnızca kıyı çizgisinin gerilemesine neden olmuyor. Sazlıkların, balık popülasyonlarının ve kuşların yaşam alanlarının zarar görmesi, göl çevresindeki ekolojik zincirin tamamını etkileyebilecek bir risk yaratıyor.
Kirlilik ve siyanobakteri uyarısı
Türkiye Tabiatını Koruma Derneği bilim danışmanı Dr. Erol Kesici, İznik Gölü ile sulanan alanlarda yetiştirilen marul ve kıvırcık yapraklı salatalarda ağır metal seviyelerinin denetlenmesi gerektiğini belirtti. Kesici, sanayi faaliyetleri ve evsel yakıt kullanımından kaynaklanan kimyasalların göl suyunu kirlettiğini ifade etti.
Kesici ayrıca son 15 yılda iç sularda ve İznik Gölü’nde kirlilik ile ısınmaya bağlı siyanobakteri artışı gözlendiğini, bu durumun balık ölümlerine yol açabildiğini söyledi. Uzman, yağışların azalmasıyla gölü besleyen suların zayıfladığını, sıcaklık artışının buharlaşmayı hızlandırdığını ve tarımsal sulama, sanayi kullanımı ile kaçak su çekimlerinin eklenmesiyle gölün doğal dengesindeki bozulmanın derinleştiğini vurguladı.
Kaynak: Web Özel
Kaynak: Web Özel
