Türk Ayakkabı Sektörü Küresel Rekabette Zorluklarla Karşılaşıyor
Türk ayakkabı sektörü, küresel ticaretteki zorluklarla karşı karşıya kalırken, ithalatı artıyor, ihracatı ise azalıyor.
YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Küresel ayakkabı ticaretinde son yıllarda meydana gelen değişimler, Türkiye’yi olumsuz etkileyen faktörler arasında yer alıyor. Yüksek enflasyon, artan işçilik maliyetleri, döviz kuru dalgalanmaları ve finansmana erişim sorunları, Türk ayakkabı sektörünün uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü zayıflattı. Özellikle Çin’den uzaklaşan siparişlerin Vietnam, Endonezya ve Hindistan gibi daha düşük maliyetli üretim merkezlerine kayması, Türkiye’nin küresel ayakkabı ihracatındaki payının azalmasına yol açtı. Diğer yandan, iç pazarda artan ithalat baskısı, sektörün dış ticaret dengesinde önemli bir değişim yarattı. Uluslararası Ticaret Merkezi verilerine göre, dünya ayakkabı ihracatı son iki yılda yüzde 7,8 artarak 181,4 milyar dolara, ithalatı ise yüzde 5,9 artışla 170,7 milyar dolara ulaştı. Bu süreçte Türkiye’nin ayakkabı ihracatı yüzde 13,2 gerileyerek 1 milyar dolara düşerken, ithalatı da yüzde 1,9 azalarak 1,67 milyar dolara geriledi. Türkiye’nin küresel ayakkabı ihracatındaki payı ise yüzde 0,69’dan yüzde 0,56’ya düştü.
Dünya ayakkabı ihracatının yıllık seyri incelendiğinde, 2021’de 153,6 milyar dolar olan hacmin, 2022’de 180 milyar dolara, 2023’te 167 milyar dolara ve 2024’te 168 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Türkiye’nin ihracat hacmi ise bu dönemde 1 milyar 81 milyon dolardan, 2022’de 1 milyar 310 milyon dolara, 2023’te 1 milyar 268 milyon dolara, 2024’te 1 milyar 161 milyon dolara ve 2025’te 1 milyar dolara gerileyecek. Türkiye’nin dünya ayakkabı ihracatındaki payı, 2021’de yüzde 0,70 iken, 2023’te yüzde 0,76 ile zirve yaptıktan sonra, 2024’te yüzde 0,69’a ve 2025’te yüzde 0,55’e düştü. Bu durum, Türkiye’nin küresel ayakkabı ticaretindeki konumunu zayıflattı. Asya ülkelerinin, özellikle Vietnam, Endonezya ve Kamboçya’nın yükselişi, rekabeti daha da artırdı. Sektör temsilcileri, yüksek maliyetler ve kur baskısının Türkiye’nin performansını olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor.
2022 yılında dünya ayakkabı ithalatı da önemli bir artış gösterdi. 2021’de 146 milyar dolar olan ithalat hacmi, 2022’de 174 milyar dolara, 2023’te 159 milyar dolara, 2024’te 161 milyar dolara ve 2025’te 171 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Türkiye’nin ayakkabı ithalatı ise hızlı bir artış gösterdi. 2021’de 587 milyon dolar olan ithalat, 2022’de 962 milyon dolara, 2023’te 1 milyar 416 milyon dolara, 2024’te 1 milyar 711 milyon dolara ve 2025’te 1 milyar 678 milyon dolara yükselecek. 2021 ile 2025 arasında ithalatın yüzde 185 oranında artması, sektörün net ithalatçı konumuna geçmesine neden oldu. Türkiye’nin dünya ayakkabı ithalatındaki payı, 2021’de yüzde 0,39 iken, 2023’te yüzde 0,52’ye, 2024’te yüzde 0,58’e ve 2025’te yüzde 0,63’e yükseldi.
Dünya Ticaret Merkezi verileri, küresel ayakkabı üretiminin giderek daha fazla Asya’ya kaydığını gösteriyor. Çin, hala dünyanın en büyük ayakkabı ihracatçısı olmasına rağmen, ihracatı yüzde 9,5 azalarak 46,1 milyar dolara geriledi. Öte yandan, Vietnam, yüzde 58,8’lik bir artışla ihracatını 37,2 milyar dolara çıkararak Çin’e yaklaşmaya başladı. Kamboçya, Tunus ve Myanmar gibi ülkelerde de önemli ihracat artışları gözlemleniyor. Uzmanlar, küresel markaların tedarik zincirlerini çeşitlendirmesi ve işçilik maliyetlerinin düşmesi nedeniyle Asya’nın yükselişinin devam edeceğini öngörüyor. Vietnam’ın ABD ve Avrupa pazarlarındaki güçlü konumu dikkat çekiyor.
ABD, ayakkabı ithalatında hala dünyanın en büyük alıcısı konumunu koruyor. Ancak, ABD’nin ayakkabı ithalatı yüzde 4,2 düşerek 27,1 milyar dolara geriledi. Avrupa’nın önde gelen ülkeleri olan Almanya, Fransa, İtalya ve Hollanda, ithalatlarını artırmaya devam ediyor. Özellikle Hollanda’nın yüzde 26,7, İspanya’nın yüzde 17,1 ve Polonya’nın yüzde 16,9’luk ithalat artışları, Avrupa’daki tüketim talebinin canlı olduğunu gösteriyor. Vietnam’ın ithalatındaki yüzde 82,3’lük artış ise ülkenin yalnızca bir üretim üssü değil, aynı zamanda güçlü bir ara malı ithalatçısı haline geldiğini ortaya koyuyor.
