New START Anlaşması’nın Süresi Doldu: Nükleer Silah Kontrolü Tehlikede

New START Anlaşması’nın sona ermesiyle ABD ve Rusya, nükleer silah kontrolündeki yükümlülüklerden kurtuldu. Uluslararası güvenlik tehlikeye girdi.

ABD ve Rusya arasında 2010 yılında imzalanan Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması Anlaşması, daha çok bilinen adıyla New START, süresinin dolmasıyla birlikte yürürlükten kalktı. Bu gelişme, dünyanın en büyük iki nükleer gücünün, nükleer silahlarını kontrol altına alan uluslararası sınırlamalardan kurtulması anlamına geliyor. Anlaşmanın sona ermesiyle, iki ülke arasındaki nükleer silah kontrolü ve iş birliği de fiilen sona ermiş oldu.

BM Genel Sekreteri’nden Uyarı

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, New START Anlaşması’nın sona ermesini, uluslararası barış ve güvenlik açısından önemli bir dönüm noktası olarak nitelendirdi. Guterres, ABD ve Rusya’ya yeni bir silah kontrol anlaşması için derhal müzakerelere başlamaları çağrısında bulundu. Her iki ülke liderinin de nükleer silahların kontrolsüz yayılmasının önlenmesi gerektiğini ifade etmesini olumlu bulduğunu belirten Guterres, bu söylemlerin somut adımlarla desteklenmesi gerektiğini vurguladı.

Şeffaflık Mekanizması Ortadan Kalktı

New START Anlaşması, nükleer silahların kontrolsüz bir şekilde artışını önlemenin yanı sıra, taraflar arasında karşılıklı denetim ve şeffaflık sağlıyordu. Bu anlaşma sayesinde ABD ve Rusya, birbirlerinin askeri niyetlerini yanlış anlama riskini azaltıyordu. Ancak anlaşmanın sona ermesiyle birlikte bu güven artırıcı mekanizmalar da devre dışı kalmış oldu.

Rusya’nın Açıklaması

Rusya Dışişleri Bakanlığı, mevcut koşullar altında New START’a taraf ülkelerin anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerine bağlı olmadığını açıkladı. Bakanlık, Rusya’nın ulusal güvenliğini tehdit eden durumlara karşı askeri-teknik önlemler almaya hazır olduğunu belirtti ve uygun şartların oluşması halinde eşit ve karşılıklı faydaya dayalı siyasi-diplomatik diyaloglara açık olduklarını ifade etti.

Yeni Anlaşma İçin Geniş Katılım Tartışması

Güvenlik uzmanları, New START Anlaşması’nın sona ermesinin, özellikle Çin’in hızla artan nükleer silahlanmasıyla birlikte yeni bir küresel silahlanma yarışını tetikleyebileceği konusunda uyarıda bulunuyor. ABD yönetimi, gelecekteki olası bir silah kontrol anlaşmasının Çin’i de kapsaması gerektiğini savunurken, Rusya ise Fransa ve İngiltere gibi Avrupa’nın nükleer güçlerinin de yeni bir çerçeveye dahil edilmesi gerektiğini dile getiriyor.

New START’ın Tarihçesi

Nükleer silahların sınırlandırılmasına yönelik ilk önemli adım, 1991 yılında ABD ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan START Anlaşması ile atılmıştı. Bu anlaşma, her iki tarafın da 6 binden fazla nükleer savaş başlığı bulundurmasını yasaklıyordu. New START Anlaşması ise 8 Nisan 2010’da dönemin ABD Başkanı Barack Obama ile Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev tarafından imzalandı. Anlaşma, tarafların en fazla 700 füze ve bombardıman uçağı ile toplamda 1550 nükleer savaş başlığı bulundurmasına izin veriyordu. Başlangıçta 2021’de sona ermesi beklenen anlaşma, 5 yıl süreyle uzatılmıştı.

Askiye Alınan Süreç ve Sona Erme

Rusya, Şubat 2023’te New START’ın bazı hükümlerinin uygulanmasında sorunlar yaşandığını ve ABD’nin anlaşmanın temel ilkelerine aykırı adımlar attığını öne sürerek anlaşmayı askıya aldığını duyurmuştu. Ancak Moskova, anlaşmanın öngördüğü sınırlamalara geçerlilik süresinin dolacağı Şubat 2026’ya kadar bağlı kalacağını açıklamıştı. Sürenin dolmasıyla birlikte New START resmi olarak yürürlükten kalkmış oldu.